Leiden Islam Blog

Don Quichot en het kalifaat (I): waarom radicalisering?

Don Quichot en het kalifaat (I): waarom radicalisering?

Jonge radicale moslims die ten strijde trekken in het kalifaat van IS verliezen zich, net als Don Quichot, in utopische dromen. De harde werkelijkheid zal hun rauw op het dak vallen, meent Maurits Berger.

Onlangs heb ik enkele propagandafilms van IS bekeken. Geweldig, prachtig. Jonge kerels in de kracht van hun leven, mooie koppen, gekamde baarden, stralend witte lach, martiale poses. Veel kinderen ook. Wat zijn ze toch lief voor de kinderen. Geen oudere te zien. Geen vrouw te zien. Geen christen te zien. Wel veel buitenlanders, die allemaal vernoemd zijn naar hun land van herkomst: al-Britani, al-Belgiki, al-Fransi, al-Tunisi. De een was nog gelukkiger dan de ander. Een paar dingen vielen mij op:

Het eerste is dat ze allemaal in religieuze formules spreken in klassiek fusha Arabisch, en allemaal dezelfde soort kleding dragen. Niemand in de Arabische wereld spreekt zo, of kleedt zich zo. Behalve in series die worden vertoond tijdens de Ramadan met verhalen over gebeurtenissen uit het leven van de profeet, waarin 21e-eeuwse regisseurs hebben bepaald hoe iedereen is gekleed, en dat iedereen het moderne fusha Arabisch spreekt zoals de journaallezers dat doen. De gelovigen zeggen natuurlijk dat zij zich spiegelen aan hun profeet, zoals deze is weergegeven in de hadith. Maar ik denk dat zij veel televisie hebben gekeken. Net zoals zij veel filmpjes hebben bekeken van onthoofdingen en andere gruweldaden. We leven immers in een tijd waarin het beeldscherm meer bepalend is voor wat waarheid is dan de wereld daarbuiten.

Het tweede dat mij opviel is dat er over IS wordt gesproken als een heilstaat: een samenleving waar iedereen in geluk en welzijn leeft volgens islamitische mores. Geen drank, zedeloosheid, vrouwen of andere vormen van verleiding waar je als man zo moeilijk weerstand aan kan bieden. Eindelijk is er dan een plek op aarde vrij van zonde.

Ten slotte is het opvallend dat ze over IS spreken als over een thuisland: een land waar je eindelijk je zelf kunt zijn, en onder elkaar kunt zijn, vrij van vernedering en van discriminatie. Een land, ook, waar je een nieuw leven kunt beginnen – en hier krijgt het begrip hidjra opeens zo’n bijzondere invulling. In het Arabisch betekent dat migratie, maar in de profetische traditie betekende het de migratie van Mekka naar Medina die een radicale breuk vormde met een samenleving die was gebaseerd op stam- en familieverbanden, en een nieuw begin markeerde van een samenleving die werd gevormd door de religieuze band van de umma.

Geen wonder dat dit zo’n aantrekkingskracht heeft op zoveel moslims. En die aantrekkingskracht bestaat al langer. In de periode tussen 1995 en 2002, toen ik in het Midden-Oosten woonde, heb ik herhaaldelijk aan mensen gevraagd of zij een islamitische staat wilden. Het antwoord was bijna unaniem bevestigend. Maar op de vraag of er nu een moslimland was dat als voorbeeld voor een dergelijke islamitische staat zou kunnen dienen, was het antwoord unaniem ontkennend, zelfs als het ging om landen als Saoedi-Arabië (“te corrupt”), Iran (“Khomeinisme”) of het Afghanistan van de Taliban (“barbaren”). Men volstond met het omschrijven van de “islamitische staat” in fotonegatief, namelijk, in termen van wat het niet is: het is niet dit land, het is niet deze samenleving, het is niet Syrië, Egypte of Marokko. Maar wat dan wel? Dan werden de schouders opgetrokken: “In ieder geval niet dit.” En zo blijft het droombeeld, de utopie, in stand.

Maar als er dan een entiteit in het Midden-Oosten wordt gevestigd die zichzelf islamitische staat noemt, dan is het niet vreemd dat daar gespannen naar wordt gekeken: gaat dan eindelijk de droom van een islamitische heilstaat in vervulling, krijgen moslims dan eindelijk hun thuisland? Is het veertien eeuwen na de hidjra van de profeet tijd voor een tweede hidjra?

Dit klinkt prachtig, maar we weten dat de feiten anders zijn. IS komt tot stand op grondvesten van bloed, geweld en gruweldaden. Het is des te schokkender dat jonge moslims vasthouden aan het beeld van de utopische heilstaat. Zouden zij inderdaad zo bloeddorstig zijn? Is islam inderdaad een religie van dood en verderf?

Daar lijkt het soms wel op. Tegelijkertijd zijn er veel meer moslims die in hun dagelijks leven bewijzen hoezeer islam een religie van vrede en tolerantie is. Hoe zouden die jongeren dan onderling met elkaar over IS spreken? Kom, we gaan lekker kafirs dood maken en christenvrouwen verkrachten? Ik vermoed van niet. Ze zullen praten in abstracties, over hogere doelen en heilige strijd, iets waarvan je denkt dat het eindelijk zin geeft aan jouw verder zinloze bestaan, iets waarvoor je bereid bent je leven te geven. Opnieuw de utopie.

Wat mij opvalt is dat de enkele jongeling die met de pers spreekt over IS, vaak heel vergoelijkend praat, in de zin van: “de Amerikanen hebben in Irak meer mensen gedood”, of: “als er wordt gestreden vallen er slachtoffers”, of: “het zijn allemaal verzinsels van de media om de islam zwart te maken.” Blijkbaar is er hen veel aan gelegen om de utopie in stand te houden. Een student  vertelde mij over zijn Bosnische vrienden van wie er één naar Syrië was gegaan om te vechten, en volledig gedesillusioneerd terugkwam. Toen hij zijn vrienden vertelde dat de oorlog daar niets met een jihad te maken had, werd hij door zijn vrienden niet geloofd en uitgemaakt voor kafir.

Daar is niet tegen op te boksen. Dit zijn jonge radicale moslims die net als Don Quichot leven met een droombeeld, en daarvoor willen vechten. Wij, de omstanders, zijn als zijn hulpje Sancho Panza die ziet dat het om luchtspiegelingen gaat, maar slechts mee hobbelt op een ezeltje en niet bij machte is om Don Quichot op andere gedachten te brengen. Het droombeeld is blijkbaar sterker dan de werkelijkheid.

Dit is een verkorte versie van het eerste deel van de Moslimkrant-lezing die Maurits Berger op 28 oktober 2014 gaf.

3 Comments

Marcel
Posted by Marcel on March 30, 2017 at 13:54

Ha Maurits, of de jongeren onderling met elkaar spreken over kafrs doodmaken weten we niet. Ik oordeel gewoon naar wat ik op straat hoor als ik samen met een vriend die eruitziet of hij uit het midden oosten komt (dat komt hij ook) in Rotterdam Zuid naar de supermarkt loop en dan hoor ik dat we voor kufr worden uitgemaakt. Dat is nooit positief bedoeld. Dus, geeft dat een antwoord op je vraag?

ismail spada
Posted by ismail spada on November 8, 2014 at 00:31

De moslimbroeders en de salafis zijn kwaad op ISIS.

Natuurlijk zijn deze mannen kwaad op ISIS.
Als twee honden vechten voor 1 been (de salafisten en de moslimbroeders) dan loopt de derde er mee heen.

ISIS is er met het kalifaat vandoor en ze hebben zelfs een kalief aangesteld!

Al-Suwaidan had het nochtans zo mooi gepland.
In de periode 2011-2030 moest het kalifaat een feit zijn en onder de leiding staan van een nog te verkiezen kalief.

Al-Qaradawi (en Al-Suwaidan, T.Ramadan, Erdogan en Co, noem ze de Qatar-vrienden) gaat er van uit dat hij vrij mag handelen en prediken in het democratische Westen.
Moslims, die allochtoon zijn, leven volgens hem gedesoriënteerd en beschikken bovendien niet over de basiskennis van de Islam zodat ze een ideale groep zijn die ontvankelijk is voor de propaganda van het broederschap.

Dat programma heet islamisering van het individu, de jeugd, de familie en last but not least: de hele gemeenschap.
In het systeem zitten ook rustpauzes ingelast en soefistische rookgordijnen.
Ze hebben geduld, starten verenigingen en media-kanalen terwijl ze zich ondertussen ook integreren in de voor hen vijandige maatschappij om het zichzelf gemakkelijker te maken.
Sommige politieke partijen helpen hen daarbij om hun stemmen te winnen.

Ondertussen zitten ze overal ingeburgerd en het ging hen voor de wind.

Met de komst van S4B en S4H en ISIS en Jabhat al Nusra is er iets veranderd.

De Westerse democratie is wakker geschoten en begint tegen te wringen.

En plots gaat niks meer vanzelf, plots staat hun droom, hun illusie onder druk.

Wat nu?
Opstand in onze contreien? Revolutie? Of berusting?

Moslimbroeders geef moslims inchaAllah hun islam terug en blijf gewoon weg met jullie politieke machtspelletjes!

http://www.youtube.com/watch?v=zxJyfqeaKU8

Lotte Pelckmans
Posted by Lotte Pelckmans on November 7, 2014 at 10:21

Beste Maurits,
Boeiend stuk, ik las het met plezier. En het deed een belletje rinkelen, van situaties die ik in West Afrika observeerde, met eenzelfde soort Don Quichote allure.. namelijk de (boot-)migranten uit Afrika die naar utopisch Europa willen. De enkeling die daarvan terugkomt en zich kritisch uitlaat over zijn/haar ervaringen in zijn/haar netwerk back home, wordt ook niet geloofd, en eventueel zelfs beschuldigd van egoisme: door het paradijselijke Europa slecht af te schilderen, zou hij/zij willen vermijden dat meerdere mensen in zijn/haar netwerk ook komen meegenieten..
Dat de meeste dromen bedrog zijn mag je niet zeggen. Sancho Panza stond erbij en keek ernaar..

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments